Atburšir
Žaš eru engir atburšir skrįšir| Vistfręšilegt fótspor mannsins |
|
|
|
| Höfundur: Fjola Thorvaldsdottir | |
| laugardagur, 04 aprķl 2009 | |
|
Vistfręšilegt fótspor (Ecological Footprint) er hugtak sem notaš  er til aš skżra stęrš žess haf- og landsvęšis sem mašurinn žarfnast meš tilliti til žeirra aušlinda sem hann nżtir og til aš losna viš śrgang. Žetta er sś męlieining sem viš getum notaš til žess aš komast aš žvķ hvaš viš mennirnir žurfum/notum mikiš af landi į lķftķma okkar, bęši til aš koma į móts viš neyslu og til aš taka į móti sorpinu sem af okkur hlżst, mišaš viš žį tękni sem nśtķminn bķšur upp į viš öflun og förgun. Męlieiningin sżnir hvaš viš skiljum eftir okkur og er umfram sjįlfbęrt lķf, sem vęri ķ žessu samhengi sama sem nśll eša enginn hektari lands. Ef Jöršinni vęri skipt nišur į ķbśana sem eru ķ dag um 6,5 milljaršar, fengi hver ķbśi um 1,78 hektara. Žaš er ef aš heimurinn vęri sanngjarn, sem hann er aušvitaš ekki. Ef aš viš reiknum meš žvķ aš 300.000 Ķslendingar noti sem samsvarar 9.57 hektara lands į lķftķma sķnum sem er svipaš og mešal-Amerķkani žżšir žaš aš viš séum aš ganga į 2.871.000 hektara eša 28.710 km2 af Ķslandi, ž.e. žrišjung landsins, nś žegar. Ef allir notušu jafn stóran hlut og viš Ķslendingar, žyrftum viš Jaršarbśar aš eignast fleiri hnetti til aš bśa į eša žrjįr jaršarkślur til višbótar žeirri sem viš erum aš ganga į nśna. Sem betur fer eru ekki allar žjóšir jafn frekar žvķ sumar žjóšir lifa viš lķfstķl sem ekki markar jafn djśp spor t.d. er tališ aš Indverjar noti minnst eša um 0,5 hektara.  Fylgst hefur veriš meš žvķ įrlega hvaša dag įrsins viš ķbśar Jaršarinnar erum farin aš taka śt į nįttśrunni umfram žaš sem viš eigum inni. Sem sagt hvaša dag viš erum komin į yfirdrįtt, farin aš taka lįn hjį nįttśrunni vegna žess lķfsstķls sem viš temjum okkur. Sį dagur er žvķ mišur alltaf fyrr ķ įrinu įr frį įri eins og sjį mį į žessari mynd:  Aš mati nįttśruverndarsamtaka stendur jöršin frammi fyrir vistfręšilegri lįnakreppu. Žetta kemur fram ķ skżrslunni Living Planet, sem unnin var sameiginlega af Zoological Society ķ Lundśnum og Global Footprint Network. Ķ skżrslunni segir aš įgangur heimsbyggšarinnar ķ nįttśruaušlindir jaršar sé žrišjungi meiri en hśn stendur undir. Bent er į aš meira en žrķr fjóršu hlutar mannkyns bśi ķ löndum žar sem neysla fer langt fram śr endurnżjunargetu nįttśrunnar og žaš geri ķbśa žar aš vistfręšilegum skuldurum. Til aš standa undir neyslunni gangi žeir į ręktarland, skóga, höf og ašrar aušlindir annarra žjóša og taki jafnvel yfirdrįtt. Nišurstaša skżrslunnar er aš įbyrgšarlaus neysla į nįttśrulegum höfušstól stefni framtķšarhagsęld plįnetunnar ķ voša meš skżrum efnahagslegum įhrifum, til dęmis hįu verši į matvęlum, vatni og orku. Lang flestar žjóšir heims fylgjast vel meš žvķ hversu mörg vistfręšileg fótspor žęr taka, en Ķsland hefur hingaš til ekki tekiš žįtt ķ žvķ. Į Veraldarvefnum getur žó hver og einn Ķslendingur skošaš hversu stórt rżmi nśverandi lķfsstķll hans krefst. Einnig mį nota slķkar reiknivélar til žess aš męla įkvešna hópa manna, stofnanna, bęjarfélaga og eins og fyrr sagši heilla žjóša. Til žess aš reikna śt vistfręšilegt fótspor er einkum tekiš miš af samgöngum, fęšuvali, heimilishaldi og losun śrgangs. Viš settum inn upplżsingar byggšar į lķfsstķl dęmigeršs kennara ķ Furugrund og notušum viš žaš męlitęki sem finna mį į heimasķšu Global Footprint Network. Žessi reiknir varš fyrir valinu vegna žess hversu myndręnn og skemmtilegur hann er. Gengiš var śt frį amerķsku višmiši, žvķ žaš er jś tališ aš okkur svipi mjög til žeirra hvaš lķfsstķl varšar. Nišurstašan er sem hér segir:  Žaš žarf sem sagt nęstum žvķ fjórar Jaršir til žess aš višhalda lķfsstķl kennarans ef allir ķbśar Jaršarinnar lifšu eins og hann. Heimildir: |
|
| Sķšast uppfęrš ( laugardagur, 04 aprķl 2009 ) |
| < Fyrri | Nęst > |
|---|